Concordia Discordantium Canonum (Dekret Gracjana), Tuluza ok. 1290-1300 r., 2°, rękopis iluminowany, sygnatura: ms.1.

Concordia Discordantium Canonum tzw. Dekret Gracjana (sygnatura BU KUL ms. 1). Zbiór prawa kanonicznego zebrany ok. 1150 roku przez bolońskiego kamedułę, Gracjana. W dziele tym Gracjan uporządkował, posiłkując się metodą scholastyczną, ogromny, narosły przez kilka stuleci materiał prawniczy Kościoła.



  WERSJA ELEKTRONICZNA DEKRETU GRACJANA


 

  „Rękopis lubelski” powstał w Tuluzie ok 1300 roku, w skryptorium pracującym na potrzeby uniwersytetu działającego w tym mieście. Napisany został w dwóch kolumnach pismem gotyckim, oraz opatrzony w glossę marginalną (komentarz) autorstwa Johannesa Teutonicusa.

  Najciekawszym elementem rękopisu jest jego dekoracja. Składa się na nią 38 miniatur wykonanych farbą temperową w stylu gotyku francuskiego. Rozpoczynają one poszczególne części rękopisu oraz tzw. Causae (problemy prawne, dosł. sprawy) rozpatrywane przez autora. Treścią Causae są zagadnienia dotyczące organizacji Kościoła, np.: wybór biskupa, prawo patronatu, regulacje stosunków kleru diecezjalnego i zakonnego oraz kleru i świeckich, zagadnienia wojny sprawiedliwej, jak też zagadnienia związane z prawnymi aspektami małżeństwa. Miniatury odnoszą się do tekstu znajdującego się poniżej. Ukazują rozmowy papieża, biskupów, prawników, oraz sceny opisywane w danej Causae (np. ucieczkę młodego mnicha z klasztoru, biskupa wskazującego swego następcę na łożu śmierci, zajęcie kościoła, błogosławieństwo mnicha, zawarcie sakramentu małżeństwa, ucztę). Miniatury oraz dekoracja marginalna wzbogacały kodeks obrazami. Pełniły również funkcję mnemotechniczną, ułatwiając zapamiętanie treści Dekretu. Satyryczne postaci ukazane na marginesach, zwłaszcza na pierwszej karcie rękopisu, przedstawiają świat na opak, dziwny, pełen półludzkich, półzwierzęcych stworów. Odnoszą się one do astrologii średniowiecznej – są personifikacjami gwiazdozbiorów i posiadają znaczenie symboliczne.

  „Rękopis lubelski” trafił do Polski już w XIV wieku, do biblioteki klasztoru świętokrzyskiego na Łysej Górze. Po likwidacji klasztoru i biblioteki znalazł się w kolekcji znanego krakowskiego bibliofila Piotra Moszyńskiego. Jego syn Jerzy w roku 1923 ofiarował zbiory ojca, w tym Dekret Gracjana Bibliotece Uniwersyteckiej KUL.


Opracowanie: dr Arkadiusz Adamczuk

 

Autor: Artur Podsiadły
Ostatnia aktualizacja: 01.12.2016, godz. 10:36 - Artur Podsiadły