Biblioteka Uniwersytecka

7 czerwca minęła 51. rocznica śmierci prof. Andrzeja Wojtkowskiego – historyka, bibliografa, bibliotekarza i nauczyciela akademickiego, pierwszego powojennego dyrektora Biblioteki Uniwersyteckiej KUL.

Urodził się 20 listopada 1891 r. w Wielkopolsce. Uczył się w Ostrowie Wielkopolskim, działał w tajnych organizacjach samokształceniowych, a w latach 1912–1914 studiował historię i filologię na Uniwersytecie Berlińskim. Studia przerwała I wojna światowa. Po odzyskaniu niepodległości służył w Wojsku Polskim, następnie pracował w archiwach państwowych. Doktorat uzyskał w 1921 r. na Uniwersytecie Poznańskim. Od 1926 r. był związany z Biblioteką Raczyńskich w Poznaniu, a od 1929 r. kierował nią jako dyrektor. Do Lublina przyjechał jesienią 1944 r., mając już doświadczenie archiwisty, bibliotekarza, badacza i organizatora pracy naukowej.

Kierownictwo Biblioteki Uniwersyteckiej KUL powierzono mu 14 listopada 1944 r. Był to moment szczególnie trudny. Uniwersytet wznawiał działalność po okupacji, a Biblioteka wymagała uporządkowania, odzyskania części zbiorów i ponownego zorganizowania pracy. Budynek przy ul. Dolnej Panny Marii był uszkodzony, a księgozbiory zakładowe i prywatne księgozbiory profesorów trzeba było wydzielić z zasobu dawnej Staatsbibliothek Lublin i zwrócić właścicielom.

Wojtkowski od początku traktował Bibliotekę jako podstawowy warsztat pracy naukowej Uniwersytetu. Dlatego jednym z pierwszych zadań, jakie podjął po objęciu stanowiska dyrektora, było uporządkowanie zbiorów po okresie okupacji: nadzorował rewindykację książek z dawnej centrali Staatsbibliothek Lublin, zadbał o przywrócenie właściwego układu katalogów, uzupełnianie księgozbioru oraz opracowanie nowych nabytków. Równocześnie stopniowo porządkował organizację pracy bibliotecznej. Już w 1945 r. wyodrębniono w placówce podstawowe działy, odpowiadające za nabytki, książki i czasopisma oraz obsługę czytelników. W następnych latach, wraz z rozwojem Biblioteki i wzrostem liczby pracowników, struktura ta została rozbudowana o kolejne obszary: katalogowanie, konserwację, czytelnictwo i zbiory specjalne. Do ważnych decyzji organizacyjnych należała także wprowadzona w 1949 r. zmiana sposobu sygnowania zbiorów.

Szczególne znaczenie miały jego prace nad zbiorami specjalnymi. Jako historyk i archiwista dobrze rozumiał wartość rękopisów, dyplomów, starych druków, map, grafik i muzykaliów. Zajął się inwentaryzacją rękopisów, wydzielił dyplomy, przyczynił się do organizacyjnego wyodrębnienia tych zbiorów z ogólnego zasobu Biblioteki. Prace nad rękopisami prowadził jeszcze przez jakiś czas po ustąpieniu z funkcji dyrektora.

Ważnym polem jego działalności była Senacka Komisja Biblioteczna. Jako dyrektor uczestniczył w jej pracach z urzędu, współdecydując o regulaminie, budżecie, zakupach, organizacji pracy i kierunkach rozwoju Biblioteki. Także później, już po zakończeniu dyrektorstwa, pozostał związany z Komisją i nadal wspierał Bibliotekę swoim doświadczeniem.

W 1949 r. zrezygnował z kierowania Biblioteką, aby skoncentrować się na pracy naukowej i dydaktycznej. Nie oznaczało to jednak odejścia z KUL. Pozostał profesorem Uniwersytetu, związanym z Instytutem Historii, prowadził wykłady i seminaria z historii nowożytnej, najnowszej oraz historii kultury. Był aktywny w Towarzystwie Naukowym KUL, pełniąc m.in. funkcję sekretarza generalnego, a następnie wiceprezesa. W lubelskim okresie swojej pracy kontynuował badania nad Wielkopolską i dziejami polsko-niemieckimi, ale podejmował również tematykę związaną z KUL i Lublinem. Opracował m.in. dzieje Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego w latach 1918–1944 oraz gromadził materiały do bibliografii historii województwa lubelskiego.

O tym, że Biblioteka pozostała ważnym miejscem pamięci o Wojtkowskim, świadczy uroczystość jubileuszowa z 1973 r., zorganizowana przez Uniwersytet z okazji jego 80. urodzin i 55-lecia pracy naukowej. Ponieważ jubilat był pierwszym powojennym dyrektorem Biblioteki Uniwersyteckiej, także bibliotekarze oddali mu wówczas hołd – nieoficjalna część uroczystości odbyła się w gmachu Biblioteki przy ul. Chopina 27. Podkreślano wówczas nie tylko jego zasługi organizacyjne dla powojennej Biblioteki, lecz także trwałe miejsce, jakie zajmował w historii Uniwersytetu.

Andrzej Wojtkowski zmarł 7 czerwca 1975 r. W historii Biblioteki Uniwersyteckiej KUL zapisał się jako organizator jej powojennej odbudowy. W historii Uniwersytetu pozostał zaś jako uczony, który łączył warsztat historyka, bibliotekarza i bibliografa, a swoją pracą współtworzył naukowe zaplecze KUL w najtrudniejszych powojennych latach.

dr Joanna Nastalska-Wiśnicka

kierownik Oddziału Wsparcia Nauki

Bibliografia: R. Bender, Profesor doktor Andrzej Wojtkowski, „Roczniki Humanistyczne” 20 (1972), z. 2, s. 5–7; Z. Grot, Twórczość naukowa Andrzeja Wojtkowskiego, „Roczniki Humanistyczne” 21 (1973), z. 2, s. 5–22; Jubileusz prof. dra Andrzeja Wojtkowskiego, „Biuletyn Informacyjny KUL” 2 (1973), nr 1, s. 46–48; A. Wojtkowski, Biblioteka Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, „Bibliotekarz” 13 (1946), nr 8/9, s. 184–185; H. Ziółek, Andrzej Wojtkowski (1891–1975), „Folia Bibliologica” 38/39 (1990/1991), s. 87–96; E. Gigilewicz, Wojtkowski Andrzej, [w:] Encyklopedia 100-lecia KUL, t. 2, Lublin 2018, s. 553–554; J. Nastalska-Wiśnicka, Biblioteka Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II. Kronika stulecia 1918–2018, Lublin 2020.